भमूि सम्बन्धी केही नेपाल ऐन संशोधन गने अध्यादेश, २०८३

www.lawcommission.gov.np भमूि सम्बन्धी के ही नेपाल ऐन संशोधन गने अध्यादेश, २०८३ प्रिाणीकरण मिमि २०८३।०6।27 संवि ् २०83 सालको अध्यादेश नं. 11 भमूि सम्बन्धी के ही नपे ाल ऐनलाई संशोधन गन न बनके ो अध्यादेश प्रस्िावना : भमूि सम्बन्धी के ही नेपाल ऐनलाई ित्काल संशोधन गन न वाञ्छनीय भएको र हाल सङ् घीय संसद् को अमधवेशन नभएकोले, नेपालको संववधानको धारा ११४ को उपधारा (१) बिोजिि िजन्िपररषद्को मसफाररसिा राष्ट्रपमिबाट यो अध्यादेश िारी भएको छ। 1. संजिप्ि नाि र प्रारम्भ : (१) यस अध्यादेशको नाि "भमूि सम्बन्धी के ही नेपाल ऐन संशोधन गने अध्यादेश, २०८३" रहेको छ। (२) यो अध्यादेश िरूु न्ि प्रारम्भ हनु ेछ। 2. िग्गा (नाप िाचाँ ) ऐन, २०१९ िा संशोधन : िग्गा (नाप िााँच) ऐन, 2019 को ठाउाँ ठाउाँिा रहेका "िालपोि कायानलय" भन् ने शब्दहरूको सट्टा "भमूि प्रशासन कायानलय" भन् ने शब्दहरू राखी रूपान्िर गररएको छ। 3. भमूि सम्बन्धी ऐन, 2021 िा संशोधन : भमूि सम्बन्धी ऐन, 2021 को,- (1) दफा १२ को खण्ड (ख1) िा देहायको प्रमिबन्धात्िक वाकयांश थवपएको छ :- "िर नेपाल सरकारको पूण न स्वामित्वभन्दा कि पचास प्रमिशिभन्दा बढी शेयर स्वामित्व भएको साविन मनक संस्थाले भोगचलन गरेको वा त्यस्िो संस्थाले प्राप् ि गने िग्गाको हकिा नेपाल सरकार, िजन्िपररषद्ले मनणयन गरेबिोजिि हनु ेछ।" (२) दफा 52क. को उपदफा (१) को सट्टा देहायको उपदफा (१) राजखएको छ :- "(१) नेपाल सरकारले भमूिहीन दमलिलाई एक पटकका लामग यो उपदफा प्रारम्भ भएको मिमिले दईु वषमनभि िोवकए बिोजििको िग्गा उपलब्ध गराउनेछ। त्यसरी उपलब्ध गराउन िग्गा नभएिा नेपाल सरकारले खररद गरी िोवकएबिोजिि िग्गा उपलब्ध गराउनेछ।" (३) दफा ५२ख. को, - (क) उपदफा (४) को खण्ड (ग) को सट्टा देहायको खण्ड (ग) राजखएको छ :- "(ग) साविन मनक िग्गा, नदी, खोला वा नहर वकनारको िग्गा, िोजखियक्तु स्थानिा बसोबास गररएको िग्गा, रावष्ट्रय मनकुञ् ि वा आरिको िग्गा, हाल रूख मबरूवाले ढावकएको वनको िग्गा र सडक सीिामभिको िग्गा, 1www.lawcommission.gov.np िर सरुु नापी हाँदु ाका बखि िेिीय नापी वकिाब वा लगििा गौचर, हाट, हाटघाट वा बिार उल्लेख भएको िग्गािा दफा ५२ग. िा िोकेको सियावमध भन्दा अगावैदेजख घर टहरा बनाई आवाद किोि गदै आएको र त्यस्िो िग्गा सरुु नापी हाँदु ाका बखि िेिीय नापी वकिाबको ववरह िहलिा वा लगििा उल्लेख भएबिोजिि हाल उपयोग नभएको व्यहोरा िग्गा रहेको स्थानीय िहको कायपन ामलकाको वकटानी मनणयन सवहि लेखी आएिा त्यस्िो िग्गा भमूिहीन दमलि, भमूिहीन सकु ुम्बासी वा अव्यवजस्थि बसोबासीलाई उपलब्ध गराउन बाधा पनेछैन।" (ख) उपदफा (४) पमछ देहायको उपदफा (४क) थवपएको छ :- "(४क) उपदफा (4) िा उजल्लजखि िग्गािा वा नदी वकनार, िाल िलैयाको वकनार, सडकको िापदण्डमभि वा अन्य िोजखियक्तु स्थानिा बसोबास गरररहेका भमूिहीन दमलि वा भमूिहीन सकु ुम्बासीलाई अन्यिै बसोबासको व्यवस्था मिलाउन ु पनेछ।" (४) दफा ५२ग. को,- (क) उपदफा (३) को सट्टा देहायको उपदफा (३) राजखएको छ :- "(३) दफा 52ग1. बिोजििको समिमि वा कायदन लले उपदफा (१) बिोजिि अव्यवजस्थि बसोबासीलाई देहाय बिोजििको दस्िरु मलई िग्गाको स्वामित्व उपलब्ध गराउन सकनेछ :- (क) कृवष प्रयोिनको िग्गाको हकिा रजिष्ट्रेशन प्रयोिनको लामग िोवकएको न्यूनिि िूल्याङ् कनको साि प्रमिशिको दरले हनु आउने रकि, (ख) आवास प्रयोिनको िग्गाको हकिा रजिष्ट्रेशन प्रयोिनको लामग िोवकएको न्यूनिि िूल्याङ् कनको बाह्र प्रमिशिका दरले हनु आउने रकि।" (ख) उपदफा (३) पमछ देहायको उपदफा (३क) थवपएको छ :- "(३क) उपदफा (३) को प्रयोिनको लामग िय भएको न्यूनिि िूल्याङ् कन वा सााँध मसिाना िोमडएको सोही प्रकृमिको िग्गाको न्यूनिि िूल्याङ् कनबिोजिि र िग्गाको न्यूनिि िूल्य मनधानरण हनु बााँकी रहेको िग्गाको हकिा प्रचमलि कानून बिोजििको न्यूनिि िूल्य मनधानरण समिमिबाट िग्गाको न्यूनिि िूल्याङ् कन गराई दस्िरु मनधानरण गन नु पनेछ।" (ग) उपदफा (९) पमछ देहायको उपदफा (१०) थवपएको छ :- "(१०) यस दफािा अन्यि िनु सकु ै कुरा लेजखएको भए िापमन संवि ् २०६६ साल िाघ २८ गिेभन्दा पमछ सरकारी वा साविन मनक िग्गािा बसेको 2www.lawcommission.gov.np आधारिा त्यस्िो व्यजक्त वा पररवारलाई अव्यवजस्थि बसोवासीको रूपिा सरकारी वा साविन मनक िग्गा उपलब्ध गराइनेछैन।" (५) दफा 52ग. पमछ देहायको दफा 52ग1. थवपएको छ :- "52ग1.समिमि वा कायदन लको गठन : (1) दफा 52क. र दफा 52ख. बिोजिि भमूिहीन दमलि र भमूिहीन सकु ुम्बासीलाई िग्गा उपलब्ध गराउने िथा दफा 52ग. बिोजिि अव्यवजस्थि बसोबासीलाई व्यवस्थापन गने प्रयोिनका लामग नेपाल सरकारले के न्र र जिल्ला िहिा समिमि वा कायदन ल गठन गनेछ। त्यसरी गठन भएको समिमि वा कायदन ल भमूिहीन दमलि र भमूिहीन सकु ुम्बासीलाई िग्गा उपलब्ध गराउने िथा दफा 52ग. बिोजिि अव्यवजस्थि बसोबासीलाई व्यवस्थापन गने काय न सम्पन् न नभएसम्ि कायि रहनेछ। (२) उपदफा (१) बिोजििको समिमि वा कायदन लले िग्गा उपलब्ध गराउने प्रयोिनका लामग भमूिहीन दमलि, भमूिहीन सकु ुम्बासी र अव्यवजस्थि बसोबासीको पवहचान गरी लगि मलने, िग्गा पवहचान गने, स्थलगि अध्ययन गरी िग्गाको लगि मलने र प्रिाण सङ् कलन गरी िग्गा उपलब्ध गराउन सकनेछ। (३) उपदफा (१) बिोजिि गठन हनु े समिमि वा कायदन ल र सो समिमि वा कायदन लिा रहने अध्यि िथा सदस्यको काि, किव्न य र अमधकार िोवकएबिोजिि हनु ेछ। (४) उपदफा (१) बिोजिि गठन हनु े समिमि वा कायदन लले यो दफा प्रारम्भ हनु अु जघ नेपाल सरकारको मनणयन बिोजिि गठन भएका ववमभन् न आयोग वा कायदन लले वविरण गरेका िग्गाहरूको स्वामित्व वा दिान श्रेस्िा वा नकसा प्रिाजणि लगायिका ववषयिा देजखएका सिस्याहरूको सिेि सिाधान गनेछ। (५) समिमिले यस ऐनबिोजिि काि कारबाही गदा न सरोकारवाला व्यजक्तलाई जिकाउने, बझ्ु ने, मनिको बयान कागि गराउने, कागि प्रिाण दाजखला गन न लगाउने, सरकारी कायानलय वा कुनै मनकायसाँग कागि प्रिाण िाग गने लगायि अन्य प्रिाण बझ्ु ने सम्बन्धिा समिमिलाई प्रचमलि नेपाल कानूनबिोजिि अदालिलाई भए सरहको अमधकार हनु ेछ। (६) यो ऐन वा यस ऐनअन्िगिन बनेको मनयिावलीको अधीनिा रही भमूिहीन दमलि, भमूिहीन सकु ुम्बासीलाई िग्गा उपलब्ध गराउने िथा अव्यवजस्थि बसोबासीलाई व्यवस्थापन गने मसलमसलािा असल मनयिले गरेको वा गन न खोिेको काि कारबाही वा मनणयन को सम्बन्धिा समिमि वा कायदन लका पदामधकारी वा किचन ारी उपर कुनै वकमसिको िद्दु ा चलाउन े वा अन्य कारबाही गररनेछैन। (७) यो अध्यादेश प्रारम्भ हाँदु ाका बखि कायि रहेको भमूि सिस्या सिाधान समिमि र जिल्ला समिमि यसै अध्यादेशबिोजिि गठन भएको िामननेछ 3www.lawcommission.gov.np र त्यस्िा समिमिहरूले गरेको काि कारबाही यसै अध्यादेशबिोजिि भए गरेको िामननेछ।ˮ (६) दफा ६१ पमछ देहायको दफा 61क. थवपएको छ - "६१क. मनदेजशका वा कायवनवमध बनाउन सकने : यो ऐन िथा यस ऐनअन्िगिन बनेको मनयिको अधीनिा रही िन्िालयले आवश्यक मनदेजशका वा कायवनवमध बनाउन सकनेछ।" 4. गठु ी संस्थान ऐन, २०३३ िा संशोधन : गठु ी संस्थान ऐन, २०३३ को दफा 42क. पमछ देहायको दफा 42ख. थवपएको छ :- "४२ख.संस्थानले प्राकृमिक व्यजक्त सरह योगदान गनपनु ने : नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार वा स्थानीय िहले गठु ी अमधनस्थ िग्गासिेि पनेगरी िग्गा एकीकरण आयोिना सञ् चालन गरेिा संस्थानले प्राकृमिक व्यजक्त सरह योगदान गन नु पनेछ।" 5. िालपोि ऐन, २०३४ िा संशोधन : िालपोि ऐन, 2034 को,- (1) दफा 2 को खण्ड (ख१) को सट्टा देहायको खण्ड (ख1) राजखएको छ :- "(ख1) "भमूि प्रशासन अमधकृि" भन् नाले नेपाल सरकारले मनयक्तु गरेको प्रिखु भमूि प्रशासन अमधकृि, भमूि प्रशासन अमधकृि वा यस ऐनबिोजिि भमूि प्रशासन अमधकृिको अमधकार प्रयोग गन न पाउनेगरी नेपाल सरकारले मनयक्तु गरेको कुनै अमधकृि वा भमूि प्रशासन कायानलयको प्रिखु वा दफा 8ग. बिोजिि काि गन न िोवकएको अमधकृि सम्िनपु छन।" (2) दफा 8क. को सट्टा देहायको दफा 8क. राजखएको छ :- "८क. नापी नकसा अद्यावमधक गने  (1) दफा ७ र ८ बिोजिि कायि भएको दिा न स्रेस्िा अनरूु प नापी नकसा अद्यावमधक गनपनु ने भएिा भमूि प्रशासन कायानलय वा स्थानीय िहले सम्बजन्धि नापी कायानलय वा सम्बजन्धि स्थानीय िहिा लेखी पठाउन ु पनेछ र त्यसरी लेखी आएपमछ नापी कायानलय वा सम्बजन्धि स्थानीय िहले नापी नकसा अद्यावमधक गन नु पनेछ। (२) िग्गाको वास्िववक जस्थमि र नापी नकसािा एकरूपिा नभएको देजखएिा िालपोि कायानलयले नापी नकसािा सधु ार गन न नापी ववभागिा लेखी पठाउन ु पनेछ र त्यसरी लेखी आएपमछ नापी ववभागले नापी नकसािा आवश्यक सधु ार गन नु गराउन ु पनेछ।" (3) दफा ८ख. पमछ देहायको दफा ८ग. थवपएको छ :- "८ग. रजिष्ट्रेशन सम्बन्धी काि स्थानीय िहले सिेि गनसन कने : (1) यस पररच्छेदिा अन्यि िनु सकु ै कुरा लेजखएको भए िापमन िोवकए बिोजििको मलखि रजिष्ट्रेशन, नािसारी, दाजखल खारेि, लगि कट्टा, रोक का िथा रोक का फुकुवा गने काि सम्बजन्धि स्थानीय िहको भमूि व्यवस्थापन शाखाले सिेि गन न सकनेछ। 4