नेपाल धितोपत्र बोर्ड सूचना प्रविधि नीति, 2083।

नेपाल धितोपत्र बोर् ड सूचना प्रविधि नीधत, 2083 नेपाल धितोपत्र बोर्ड खमु लटार, नेपाल। कात्तिक १७, 2083विषय सूची १. पष्ठृ भधूम ............................................................................................................................................ 1 २. समस्या र चनु ौतीहरु........................................................................................................................ 1 ३. नीधतको आिश्यकता ...................................................................................................................... 2 ४. नीधत धनमाडणका औत्तचत्यहरु ............................................................................................................. 2 ५. भािी सोच ....................................................................................................................................... 3 ६. पररदृष्य ........................................................................................................................................... 3 ७. नीधतका उद्देश्यहरु ........................................................................................................................... 3 ८. नीधतहरु ........................................................................................................................................... 4 ९. रणनीधतहरू ...................................................................................................................................... 6 १०. संस्थागत व्यिस्था...................................................................................................... 11 ११. पिू ाडनमु ान तथा जोत्तखम ............................................................................................................. 11 १२. खारेजी तथा बचाउ ................................................................................................................... 12लागू धमधतिः २०८३।०७।१८ १. पष्ठृ भधूम सूचना प्रविधिको विकास विस्तारले वििीय गधतविधिहरु सहज, सिसड लु भ तथा विश्वसनीय बनाएको छ । वििीय प्रणालीको महत्िपूण ड अङ्गको रुपमा रहेको धितोपत्र बजार तथा िस्त ु विधनमय (कमोधर्टी फ्यूचस)ड बजारको विकास, विस्तार एिं विश्वसनीयता अधभिृविमा सूचना प्रविधिको महत्िपूण ड स्थान रहँदै आएको छ ।राविय तथा अन्तराडविय क्षेत्रमा बजारलाई प्रधतस्पिी एिं विश्वसनीय बनाउन सूचना प्रविधिको समूत्तचत एिं सरु त्तक्षत उपयोग हनु आिश्यक छ ।सूचना प्रविधिको व्यित्तस्थत एिं सरु त्तक्षत उपयोगले बजारको सन्तधुलत, ददगो एिं विश्वसनीय विकासलाई सधुनत्तित गदडछ। सूचना प्रविधिको क्षेत्रमा पधछल्ला िषहड रूमा कृधत्रम बवुिमिा (Artificial Intelligence), धबग र्ेटा एनाधलवटक्स (Big Data Analytics), धनयामकीय प्रविधि (Regulatory Technology-RegTech), ब्लक चने प्रविधि Blockchain Technology, सपु ररिेक्षकीय प्रविधि (Supervisory Technology-SupTech) सम्बन्िी प्रविधि र अभ्यासहरू तीव्र रूपमा विकधसत भएका छन।् धितोपत्र बजार तथा िस्त ु विधनमय बजार(बजार) मा बढ्दो रूपमा सूचना प्रविधिमा आिाररत कारोबार, ररपोवटडङ, धनगरानी तथा सेिा प्रिाह हँदु ै गएको ितमड ान अिस्थामा उपलब्ि सूचना प्रविधिको समूत्तचत एिं सरु त्तक्षत उपयोग चनु ौतीपूण ड हँदु ै गएको देत्तखन्छ। धनयामकीय काय ड त्तजम्मेिारीमा रहेको बोर्लड े बजारको धनरन्तर धनगरानी, जोत्तखम पवहचान, अनपु ालन मूल्याङ्कन, र्ेटा-आिाररत धनणयड प्रणाली तथा प्रारत्तम्भक चेतािनी संयन्त्र (Early Warning Systems) लाई थप प्रभािकारी बनाउन आिधुनक प्रविधिको प्रयोग गन ड अपररहाय ड भइसके को छ। यस सन्दभमड ा AI Reg-Tech र Sup-Tech को प्रयोगमार्डत बजार गधतविधिहरूको स्िचाधलत विश्लषे ण, अस्िाभाविक कारोबारको पवहचान, प्रणालीगत जोत्तखमको पिू ाडनमु ान तथा धनयामक कायसड म्पादनको दक्षता अधभिवृि गनकड ा लाधग नीधतगत स्पष्टता र मागधडनदेशनको व्यिस्था गन ड आिश्यक देत्तखन्छ। उपयक्तडु ानसु ारको पष्ठृ भधूममा नेपालको पूजँ ी बजारमा सूचना प्रविधिको सरु त्तक्षत उपयोगलाई प्रिर्द्डन, धनयामक क्षमता सदृु ढीकरण, प्रविधिजन्य जोत्तखम न्यूनीकरण, बजारको धनष्पक्षता तथा पारदत्तशतड ा प्रििडन, लगानीकताडको विश्वास अधभिृवि तथा अन्तराडविय अभ्यासअनकु ू ल धनयामक क्षमता विकास गने उद्देश्यले उदीयमान प्रविधिहरू (Emerging Technologies) सम्बन्िी व्यिस्था समािेश गरी एकीकृत नीधतगत व्यिस्था गन ड “नेपाल धितोपत्र बोर् ड सूचना प्रविधि नीधत, २०८३” लागू गररएको छ। २. समस्या र चनु ौतीहरु बजारमा सूचना प्रविधि सम्बन्िी एकीकृत नीधतको अभािका कारण बजार सम्बि विधभन्न पक्षहरुको सूचना प्रविधिको प्रयोगमा एकरुपता तथा विश्वसनीयतामा कमी देत्तखएको छ। धितोपत्र बजारमा बढ्दोरुपमा सूचना प्रविधिको प्रयोगसंगै सूचना प्रविधिमा आिाररत पररयोजना तजमडु ा तथा कायाडन्ियन र सूचना प्रविधिको भरपदो तथा विश्वसनीय उपयोगमा विधभन्न समस्या तथा चनु ौतीहरु देत्तखएका छन।् विधभन्नस्तरको सूचना प्रविधि एिं सोको असरु त्तक्षत प्रयोगबाट साईिर सरु क्षा (Cyber Security) सम्बन्िी 1जोत्तखम बढ्दै गएको छ। बजारका गधतविधिहरु सम्बन्िी जानकारी प्राप्त गन ड मोबाइल र्ोन, मोिाइल नेटिकड तथा इन्टरनेटको व्यापक प्रयोगले बजार सम्बि सम्पूण ड पक्षहरु िीच बढेको कनिजेन्स (Convergence) लाई सरु त्तक्षत तथा विश्वसनीय बनाउने र बजारमा सूचना एिं जानकारीहरुको दरुु पयोगलाई धनरुत्सावहत गने चनु ौती विद्यमान छ। ३. नीधतको आिश्यकता सूचना संिदे नशीलता तथा सूचनामा आिाररत धितोपत्र बजार तथा िस्त ु विधनमय बजारमा भएका तथ्याङ्क एिं जानकारीहरुको समूत्तचत अधभलेख व्यिस्थापन तथा प्रभािकारी उपयोगमा सूचना प्रविधिको अत्यन्तै महत्िपूण ड भधूमका हनु े गदडछ। सूचना प्रविधिको धनरन्तर विकास तथा विस्तारर्द्ारा धसत्तजतड चनु ौतीहरुको सामना गन ड तथा उपलब्ि अिसरको उच्चतम प्रयोग गन ड निीनतम नीधतगत तथा तदनरुु पको संरचनागत ब्यिस्था गन ड नीधतगत स्पष्टता हनु ु आिश्यक छ। देशको धितोपत्र बजार तथा िस्त ु विधनमय बजारमा विगतको तलु नामा हाल िेरै विकास विस्तार भएको छ, सोही अनसु ार बजार सम्बन्िी गधतविधिहरुमा विधभन्न सूचना प्रविधि सम्बन्िी सािनहरुको प्रयोग समते बढेको छ। बजारको विकास तथा विस्तारलाई व्यित्तस्थत एिं सशु ाधसत बनाउन र बजार सम्बन्िी गधतविधिहरुमा सूचना प्रविधिको बढ्दो प्रयोगलाई विश्वसनीय एिं भरपदो बनाई समग्र बजारलाई पारदशी एिं विश्वसनीय बनाउन र बजारमा उपयोग हनु े सूचना प्रविधिलाई अन्तराडविय धसिान्त तथा अभ्यास अनकु ू ल बनाउन बजार सम्बन्िी एकीकृत नीधतगत व्यिस्था आिश्यक भएको छ। बढ्दो सूचना प्रविधिको प्रयोग र त्यसबाट धसत्तजतड चनु ौतीहरुको सामना गन ड तथा प्राप्त अिसरहरुको प्रभािकारीरुपले उपयोग गन ड तद्अनरुु पको सोच तथा पररदृष्य हनु पु ने र सोच तथा पररदृश्य प्राधप्तका लाधग नीधतगत, कानूनी, संस्थागत व्यिस्था तथा रणनैधतक उपायहरु अिलम्बन गनपडु ने आिश्यकता भएकोले नेपाल धितोपत्र बोर् ड सूचना प्रविधि नीधत, २०८३ तयार गररएको छ। यस नीधतले देशको धितोपत्र बजार तथा िस्त ु विधनमय बजारमा हनु े सूचना प्रविधिको उपयोगलाई स्तरीय एिं भरपदो बनाउन र सूचना प्रविधिको प्रभािकारी तथा सरु त्तक्षत उपयोगका लाधग महत्िपूण ड आिार प्रदान गने देत्तखन्छ। ४. नीधत धनमाणड का औत्तचत्यहरु प्रस्ततु सूचना प्रविधि नीधत धनमाडणका औत्तचत्यहरु देहाय बमोत्तजम रहेका छन ् । ४.१ नेपाल सरकारबाट संचालन गररन े राविय तथ्याकं सम्बन्िी एकीकरण ढाचँ ासँग सम्बिता र एकीकृत र्ाटा व्यिस्थापन के न्र (Integrated Data Management Center IDMC) सगँ सहकाय ड गन।ड ४.२ सफ्टिये रको विकास, स्तरोन्नधत र ममतड सम्भार गन ड नेपाल सरकारको सफ्टिेयर विकास तथा सञ्चालन सधमधत सँग सहकाय ड गन।ड 2